Kapsamlı Altın, Sarrafiye ve Ziynet Sözlüğü: Gelenekten Günümüze Türkiye’nin Değerli Metal Terminolojisi

Giriş

Altın (Latince: Aurum, Kimyasal Sembol: ), insanlık tarihi boyunca zenginliğin, gücün ve estetiğin en kalıcı sembollerinden biri olmuştur. Parlak sarı rengi, asitlere karşı gösterdiği olağanüstü dayanıklılık, doğada serbest halde bulunabilmesi ve kolayca işlenebilen sünek ve dövülgen yapısı gibi fiziksel özellikleri, onu ilk çağlardan beri medeniyetlerin gözdesi yapmıştır.¹ Havadan ve sudan etkilenmemesi sayesinde asla paslanmaz, kararmaz ve ışıltısını kaybetmez; bu da onu hem kalıcı bir yatırım aracı hem de nesiller boyu aktarılan değerli bir sanat nesnesi haline getirir.¹ Özellikle Türk kültüründe altın, düğünlerden doğumlara, ekonomik güvenceden sosyal statüye kadar hayatın her alanında derin bir anlam ve işleve sahiptir.

Bu rapor, altının bu çok katmanlı dünyasını aydınlatmak amacıyla hazırlanmış kapsamlı bir sözlük ve rehber niteliğindedir. Altının saflığını belirten teknik standartlardan, Türkiye’de dolaşımda olan ziynet ve yatırım çeşitlerine; ham metali bir mücevhere dönüştüren kadim zanaat tekniklerinden, modern finans piyasalarındaki karmaşık terminolojiye kadar geniş bir yelpazeyi ele almaktadır. Bu çalışma, hem sektör profesyonelleri hem de bilinçli tüketiciler için altının dilini ve kültürünü anlamada temel bir başvuru kaynağı olmayı hedeflemektedir.

Bölüm 1: Altının Temel Özellikleri ve Ölçü Birimleri

Altının değerini ve niteliğini anlamak, onun saflığını, alaşımlarını ve ağırlığını tanımlayan standart ölçü birimlerini bilmekle başlar. Bu bölüm, altının kimliğini oluşturan bu temel kavramları detaylı bir şekilde incelemektedir.

1.1. Ayar ve Milyem: Saflığın İki Dili

Altın takıların ve yatırım araçlarının değerini belirleyen en temel faktör, içerdikleri saf altın miktarıdır. Bu miktar, piyasada birbiriyle ilişkili iki farklı sistemle ifade edilir: Ayar (Karat) ve Milyem.

• Ayar (Karat): Altın alaşımının saflık derecesini ifade eden geleneksel ölçü birimidir. Bu sistem, bir bütünün 24 eşit parçaya bölündüğü varsayımına dayanır. Bu bağlamda, 24 ayar () altın, içinde başka hiçbir metal bulunmayan, %100’e yakın saflıktaki altını temsil eder.² Ayar düştükçe, alaşımın içindeki saf altın oranı da düşer. Örneğin, 18 ayar bir ürünün 24’te 18’i saf altın, geri kalan 6’sı ise başka metallerdir. “Karat” kelimesinin kökeni, antik dönemlerde ağırlıklarının sabit olması nedeniyle ölçü birimi olarak kullanılan keçiboynuzu tohumunun Yunanca karşılığı olan keration‘dan gelmektedir.⁵
• Milyem: Altın alaşımındaki saf altın miktarını binde () oranında ifade eden modern ve daha hassas bir ölçü birimidir. Fransızca kökenli olan bu terim, “binde bir” anlamına gelir ve uluslararası standartlarda ve finansal işlemlerde daha net bir ölçüm sağlar.⁶ Bu sistemde saf altın 1000 milyem olarak kabul edilir (pratikte genellikle 999 veya 999.9 olarak damgalanır).²
• Hesaplama ve Dönüşüm: Bu iki sistem arasında basit bir matematiksel ilişki vardır. Bir ürünün milyem değerini bulmak için ayar değerini 24’e bölmek ve sonucu 1000 ile çarpmak yeterlidir. Örneğin, 14 ayar bir ürünün milyem karşılığı şu şekilde hesaplanır: , bu da piyasada 585 milyem olarak standartlaştırılmıştır.⁷

Piyasada hem “ayar” hem de “milyem” terimlerinin bir arada kullanılması, aslında Türk kuyumculuk sektörünün özgün yapısını yansıtan önemli bir durumdur. “Ayar” sistemi, Kapalıçarşı kültürü ve usta-çırak geleneği gibi sektörün köklü geçmişine olan bağlılığını simgelerken; “milyem” sistemi, sektörün küresel finans piyasalarına entegrasyonunu, anlık ve hassas fiyatlandırma ihtiyacını ve modern standartlara uyumunu temsil eder. Milyem, altını geleneksel bir zanaat objesi olmaktan çıkarıp, değeri anlık olarak belirlenebilen bir finansal enstrümana dönüştüren evrensel bir dildir.

1.2. Altın Alaşımları ve Renk Spektrumu

Saf (24 ayar) altın, takı ve mücevher yapımı için oldukça yumuşak bir metaldir. Bu nedenle, günlük kullanımda çizilmelere ve deformasyona karşı dayanıklılığını artırmak amacıyla gümüş, bakır, nikel, çinko ve paladyum gibi başka metallerle karıştırılarak daha sert alaşımlar elde edilir.³ Bu işlem, altına sadece dayanıklılık kazandırmakla kalmaz, aynı zamanda farklı renk tonları elde etmeyi de mümkün kılar.

• Sarı Altın: Altının en bilinen ve geleneksel rengidir. Saf altının doğal rengini korumak amacıyla genellikle gümüş ve bakır gibi metallerle alaşımlanır.⁸ Altının ayarı düştükçe, yani alaşımdaki diğer metallerin oranı arttıkça, parlak sarı renk yerini daha soluk ve kırmızımsı bir tona bırakabilir.¹¹
• Beyaz Altın: Platine benzer modern ve şık bir görünüm sunan beyaz altın, saf altının nikel, çinko veya paladyum gibi beyaz renkli metallerle karıştırılmasıyla elde edilir. Nikel, sertlik kazandırırken, paladyum daha değerli ve hipoalerjenik bir alternatiftir. Beyaz altın takılar, genellikle parlaklıklarını ve beyazlıklarını korumak için son aşamada rodyum metali ile kaplanır. Bu işleme Rodaj denir.⁸
• Rose (Pembe/Kırmızı) Altın: Romantik ve sıcak bir ton sunan bu renk, altın alaşımına yüksek oranda bakır eklenmesiyle elde edilir. Alaşımdaki bakır miktarı arttıkça, altının rengi pembeden kızıla doğru daha da belirginleşir.⁸
• Yeşil Altın: Genellikle saf altın ile gümüşün karıştırılmasıyla elde edilen, hafif yeşilimsi bir tona sahip olan bu alaşım, özgün ve sanatsal tasarımlarda tercih edilir.⁸

Altın rengi seçimi, estetik bir tercihin ötesinde, fonksiyonel ve ekonomik bir kararı da yansıtır. Örneğin, yüksek bakır içeriği nedeniyle rose altın, genellikle sarı altına göre daha sert ve çizilmelere karşı daha dayanıklıdır.¹³ Benzer şekilde, daha düşük ayarlı (örneğin 14 ayar) bir takı, daha yüksek ayarlı (örneğin 22 ayar) bir takıya göre hem daha sağlam bir yapıya hem de daha uygun bir fiyata sahip olacaktır. Bu nedenle tüketicinin renk ve ayar tercihi, aslında takının kullanım amacı (günlük kullanım, özel günler vb.) ve bütçesiyle doğrudan ilişkilidir.

1.3. Ağırlık ve Ölçü Standartları

Altın ve değerli taşların ticaretinde kullanılan standart ağırlık birimleri, değerin doğru bir şekilde belirlenmesi için kritik öneme sahiptir.

• Gram: Metrik sistemin bir parçası olan gram, Türkiye’de ve dünyanın büyük bir bölümünde perakende altın ticaretinde kullanılan temel ağırlık birimidir.
• Ons (Troy Ounce): Özellikle uluslararası altın, gümüş ve platin piyasalarında kullanılan standart ağırlık birimidir. Bir ons, tam olarak 31,1034768 gram saf altına eşdeğerdir.¹⁴ Küresel altın fiyatları (spot fiyat) ons başına Amerikan Doları cinsinden belirlenir () ve bu, tüm dünya piyasaları için bir referans noktasıdır.
• Kırat (Carat): Elmas, pırlanta, zümrüt gibi değerli taşların ağırlığını ölçmek için kullanılan özel bir birimdir. Bir kırat, metrik sistemde 0,2 grama (200 miligram) eşittir.⁵ Bu birim, altının saflık ölçüsü olan “Ayar” (Karat) ile karıştırılmamalıdır.
• Miskal: Osmanlı döneminden beri kullanılan geleneksel bir ağırlık ölçüsü birimidir. Günümüzde kullanımı azalmış olsa da, özellikle inci gibi bazı değerli ürünlerin ticaretinde hâlâ karşılaşılabilir. Bir miskal yaklaşık 4,8 grama denk gelmektedir.¹⁷

Tablo 1: Altın Ayar ve Milyem Dönüşüm Tablosu

Aşağıdaki tablo, Türkiye’de ve dünyada yaygın olarak kullanılan altın ayarlarının milyem karşılıklarını, içerdikleri saf altın yüzdesini ve alaşım oranını özetlemektedir. Bu tablo, bir ürünün üzerindeki damganın ne anlama geldiğini ve ürünün ham madde değerini anlamak için temel bir rehberdir.

Ayar (Karat)	Milyem ()	Saf Altın Oranı (%)	Alaşım Oranı (%)
24 Ayar	999 / 999.9	%99.9 / %99.99	%0.1 / %0.01
22 Ayar	916	%91.6	%8.4
21 Ayar	875	%87.5	%12.5
18 Ayar	750	%75.0	%25.0
14 Ayar	585	%58.5	%41.5
10 Ayar	417	%41.7	%58.3
8 Ayar	333	%33.3	%66.7

Bölüm 2: Türkiye’de Yatırım ve Ziynet Altın Çeşitleri

Türkiye’de altın, hem modern finansal sistemin bir parçası olan yatırım araçları hem de köklü kültürel geleneklerin bir yansıması olan ziynet eşyaları olarak iki ana kategoride değerlendirilir. Bu çeşitlilik, altının toplumdaki çok yönlü rolünü ortaya koymaktadır.

2.1. Modern Yatırım Araçları

Bu kategorideki altınlar, genellikle işçilik maliyetinin en aza indirildiği ve amacın saf altın değerine yatırım yapmak olduğu ürünlerdir.

• Külçe Altın: Genellikle 24 ayar (995 veya 999.9 milyem saflığında) üretilen, standart ağırlıklarda (1 gram, 5 gram, 10 gram, 20 gram, 50 gram, 100 gram, 1 kilogram) ve dikdörtgen formda olan altınlardır. Rafineriler tarafından üretilir ve genellikle sertifikalıdır. Düşük işçilik maliyetleri nedeniyle büyük ölçekli yatırımcılar ve merkez bankaları tarafından tercih edilir.¹⁹
• Gram Altın: Külçe altının daha küçük, paketlenmiş ve perakende yatırımcı için erişilebilir hale getirilmiş formudur. Genellikle 22 ayar veya 24 ayar saflığında, özel ambalajı ve seri numarası içeren bir sertifika ile satılır. Düşük gramajları sayesinde küçük birikimler için ideal bir yatırım aracı olarak popülerlik kazanmıştır.² T.C. Ticaret Bakanlığı’nın 0.25 ve 0.50 gram gibi çok küçük gramajların üretimini düzenleyici kararlar alması, bu piyasanın dinamiklerini etkileyebilmektedir.¹⁹

2.2. Geleneksel Ziynet Altınları (Darphane Üretimi)

Türkiye’de düğün, nişan ve özel günlerde hediye olarak takılan ve aynı zamanda “yastık altı” birikim aracı olarak görülen bu altınlar, T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılır. Bu altınların tamamı standart olarak 22 ayar (916 milyem) saflığındadır ve iki ana tipe ayrılır: Ziynet ve Meskük (Sikke).²³

• Çeyrek Altın: En popüler ve en çok işlem gören ziynet altınıdır. Ziynet türü 1.754 gram, Meskük türü ise 1.804 gram ağırlığındadır.²
• Yarım Altın: İki çeyrek altına eşdeğerdir. Ziynet türü 3.508 gram, Meskük türü 3.608 gramdır.²
• Tam Altın (Birlik Altını): Dört çeyrek altına eşdeğerdir ve genellikle “Ziynet” grubunda anılır. Ağırlığı 7.016 gramdır.²
• Cumhuriyet Altını (Ata Lirası): Genellikle “Meskük” veya “Sikke” grubunda yer alan, madeni para görünümlü, kulpsuz bir altın türüdür. Ağırlığı 7.216 gram olup, Tam Ziynet altını ile sıkça karıştırılmasına rağmen ondan daha ağırdır. Uzun vadeli yatırım için tercih edilir.²
• Gremse Altın (İki Buçukluk): On adet çeyrek altına veya iki buçuk adet Cumhuriyet altınına eşdeğerdir. Ziynet türü 17.54 gram, Meskük türü ise 18.04 gramdır. Halk arasında “kafalı” olarak da bilinir.²
• Beşibiryerde (Beşli Altın): Beş adet Cumhuriyet altınına eşdeğer olan en büyük ziynet altınıdır. Ziynet türü 35.08 gram, Meskük türü ise 36.08 gram ağırlığındadır.³

Darphane’nin aynı nominal değere sahip altınları “Ziynet” ve “Meskük” olarak iki farklı ağırlık standardında üretmesi, Türk toplumunun altına atfettiği ikili rolü kurumsallaştırmaktadır. “Ziynet” kelimesi, etimolojik olarak süs ve takıyı ifade eder ¹⁷; bu altınlar genellikle takı olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. “Meskük” ise Arapça kökenli olup “sikke, basılmış para” anlamına gelir ⁶ ve altının daha çok bir finansal varlık, bir değer saklama aracı olarak rolünü vurgular. Meskük türlerinin Ziynet türlerinden marjinal olarak daha ağır olması, onları saf yatırım değeri açısından daha standart ve tercih edilebilir kılar. Bu ayrım, altının Türkiye’de sadece kasada saklanan bir meta olmadığını; aynı zamanda sosyal yaşamın, geleneklerin ve güvence arayışının somut bir parçası olduğunu göstermektedir.

2.3. Tarihi ve Koleksiyonluk Altınlar

Bu altınlar, artık Darphane tarafından üretilmeyen, ancak piyasada dolaşımda olan ve hem metal değeri hem de tarihi/koleksiyon değeri taşıyan paralardır.

• Reşat Altını: Osmanlı Sultanı V. Mehmet Reşat adına, onun saltanat dönemi olan 1909-1918 yılları arasında basılmış 22 ayar altın paradır. Orijinalleri antika değeri taşır ve piyasada nadir bulundukları için, aynı gramajdaki Cumhuriyet Altını’ndan daha yüksek bir fiyata alıcı bulabilirler. Çeyrek (1.80 gr), Yarım (3.60 gr), Lira (7.20 gr), İkibuçukluk (18.00 gr) ve Beşli (36.00 gr) gibi Cumhuriyet altınlarına benzer çeşitleri bulunmaktadır.²
• Hamit Altını: Sultan II. Abdülhamit adına basılmış olan ve yine antika değeri taşıyan bir diğer önemli Osmanlı altınıdır.²

Reşat ve Hamit altını gibi tarihi paraların varlığı ve değeri, altının sadece gram ve ayardan ibaret bir meta olmadığını kanıtlar. Bu paralar, basıldıkları dönemin ekonomik, sosyal ve sanatsal birer belgesi niteliğindedir. Bu altınları alan bir kişi, sadece belirli bir miktar metale yatırım yapmakla kalmaz, aynı zamanda bir parça tarihe, nadirliğe ve numizmatik (para bilimi) değere de sahip olur. Bu durum, altın piyasasının ne kadar çok katmanlı olabileceğini ve değer algısının sadece anlık spot fiyatlarla sınırlı kalmadığını gösteren mükemmel bir örnektir.

Tablo 2: Türkiye’deki Yaygın Ziynet ve Tarihi Altınların Karşılaştırmalı Özellikleri

Aşağıdaki tablo, yatırımcıların ve tüketicilerin sıkça karşılaştırdığı ancak karıştırdığı altın türleri arasındaki temel farkları net bir şekilde ortaya koymaktadır. Özellikle ağırlık ve saf altın içeriğindeki küçük farklar, fiyat üzerinde önemli etkilere sahip olabilir.

Altın Adı	Türü	Ayar	Standart Ağırlık (gram)	Saf Altın İçeriği (gram)	Çap (mm)
Çeyrek Altın	Ziynet	22	1.754	1.606	18
Çeyrek Altın	Sikke (Meskük)	22	1.804	1.652	18
Yarım Altın	Ziynet	22	3.508	3.212	22
Yarım Altın	Sikke (Meskük)	22	3.608	3.304	22
Tam Altın	Ziynet	22	7.016	6.425	30
Cumhuriyet Altını	Sikke (Meskük)	22	7.216	6.609	22
Gremse (2.5’luk)	Ziynet	22	17.54	16.063	40
Beşli Altın	Ziynet	22	35.08	32.126	~45
Reşat Lira	Tarihi	22	7.20	6.595	22

Bölüm 3: Kuyumculuk Sanatı ve Üretim Teknikleri

Ham altının, göz alıcı bir takı veya sanat eserine dönüşüm süreci, yüzyılların birikimiyle şekillenmiş zanaat ve ustalık gerektiren bir dizi karmaşık teknik içerir. Bu bölüm, kuyumculuk sanatının temel üretim süreçlerini ve süsleme sanatlarını detaylandırmaktadır.

3.1. Temel Metal İşleme Süreçleri

Her mücevherin temelinde, metale şekil veren bu ana işlemler yatar:

• Eritme ve Döküm: Altın ve alaşım metalleri, Pota adı verilen yüksek ısıya dayanıklı grafit veya seramik kaplar içinde sıvı hale gelene kadar eritilir. Erimiş metal daha sonra istenen şekli alması için kalıplara dökülür.¹²
• Haddeleme: Döküm sonrası elde edilen metal kütleler, Hadde adı verilen ve aralığı ayarlanabilen merdaneler arasından geçirilerek inceltilir. Bu işlem sonucunda metal, işlenmeye hazır levha (Astar) veya tel formuna getirilir.¹²
• Tavlama: Haddeleme, dövme veya bükme gibi işlemler metali sertleştirir ve kırılgan hale getirir. Metale yeniden esneklik ve işlenebilirlik kazandırmak için, belirli bir sıcaklığa kadar ısıtılıp yavaşça soğutulması işlemine Tav veya Tavlama denir.⁴

3.2. Yüzey Süsleme Sanatları

Metalin yüzeyine estetik bir değer katmak için uygulanan bu teknikler, kuyumculuğun sanatsal yönünü oluşturur:

• Kalemkârlık (Gravür): Ucu farklı şekillerde keskinleştirilmiş çelik kalemler yardımıyla, metal yüzeyden talaş kaldırarak desen, yazı veya figür işleme sanatıdır. Bu işi yapan ustaya Kalemkâr denir.¹⁷ Desenlere kabartma görünümü kazandırmak için zeminin oyulduğu Kafkas Kalemi gibi özel teknikler de mevcuttur.¹⁷
• Ajur (Delik İşi): Metal levha üzerinde, kıl testere kullanılarak desenler oluşturacak şekilde boşluklar açılmasıdır. Bu teknik, metale dantel gibi hafif ve zarif bir görünüm kazandırır.⁴
• Telkâri (Filigree): Çok ince altın veya gümüş tellerin bükülerek ve birbirine kaynaklanarak dantel benzeri, üç boyutlu motifler oluşturulması sanatıdır. Kökeni M.Ö. 3000’li yıllara, Mezopotamya’ya dayanan bu kadim sanat, Türkiye’de özellikle Mardin ve Beypazarı yöreleri ile özdeşleşmiştir.¹⁸
• Savat (Niello): Genellikle gümüş yüzey üzerine uygulanan bir karartma tekniğidir. Gümüş, bakır, kurşun ve kükürt karışımından oluşan siyah renkli bir macun, oyulmuş desenlerin içine doldurulur ve ısıtılarak metale sabitlenir. “Kara nakış” olarak da bilinir ve desene dramatik bir kontrast kazandırır.¹⁸
• Mine (Enamel): Renkli cam tozlarının, metal yüzey üzerinde hazırlanmış küçük hücrelere veya yuvalara doldurulduktan sonra yüksek sıcaklıkta fırınlanarak camsı, parlak ve dayanıklı bir yüzey elde edilmesi tekniğidir.¹²
• Kakma (Inlay): Bir metal yüzeyde açılan kanallara, genellikle farklı renkte ve değerde (örneğin çelik üzerine altın) başka bir metalin çekiç darbeleriyle çakılarak yerleştirilmesi ve yüzeyle aynı seviyeye getirilmesi sanatıdır.¹⁶
• Kumlama: Metal yüzeye mat, dokulu bir görünüm kazandırmak veya kalemkârlık ile işlenmiş desenleri daha belirgin hale getirmek amacıyla, yüzeye yüksek basınçla ince kum tanelerinin püskürtülmesi işlemidir.¹⁷
• Granülasyon (Güverse): Çok küçük metal küreciklerin (Güverse), bir desen oluşturacak şekilde metal bir yüzeye tek tek kaynaklanmasıyla uygulanan antik bir bezeme tekniğidir.¹²

Kuyumculukta kullanılan bu zengin teknik terminolojisi, Anadolu’nun tarih boyunca farklı medeniyetlerin sanatsal ve kültürel birikimlerinin kesişim noktası olduğunu göstermektedir. Farsça kökenli Telkâri, Arapça kökenli Savat gibi Doğu geleneklerini yansıtan terimlerin yanı sıra, Fransızca kökenli Alafranga, Markiz, Baget gibi Batı etkisini gösteren terimlerin bir arada kullanılması, bu sanatın statik olmadığını kanıtlar.⁴ Bir mücevher parçası, üzerindeki tekniklerle adeta farklı tarihsel dönemler ve kültürel diyaloglar arasında bir köprü kurar.

3.3. Mıhlama: Değerli Taşları Metale Sabitleme Sanatı

Mıhlama, pırlanta, elmas, zümrüt gibi değerli taşların, mücevherin metal gövdesi olan Montür‘e estetik ve güvenli bir şekilde yerleştirilmesi sanatıdır.³⁶ Bu işlem, mücevherin nihai parlaklığını ve değerini ortaya çıkarır.

• Sıvama Mıhlama (Bezel Setting): Taşın etrafının, onu çepeçevre saran ince bir metal duvar ile sabitlendiği en eski ve en güvenli mıhlama tekniğidir.⁴
• Tırnaklı Mıhlama (Prong Setting): Taşı, birkaç metal tırnağın uçlarıyla tuttuğu en yaygın tekniktir. Bu yöntem, taşın yanlardan daha fazla ışık almasını sağlayarak maksimum parlaklık elde edilmesine olanak tanır.³⁷
• Kanal Mıhlama (Channel Setting): Genellikle küçük ve aynı boyuttaki taşların, iki paralel metal duvar arasında açılmış bir kanal içine yan yana, aralarında metal olmadan dizilmesi tekniğidir. Modern ve pürüzsüz bir görünüm sunar.¹⁸
• Alaturka Mıhlama: Taşın, altı kapalı ve içi Foya adı verilen parlak bir metal yaprak ile kaplanmış bir yuvaya (Kabara) oturtulduğu geleneksel bir Osmanlı tekniğidir. Foya, özellikle elmas gibi altı kapalı kesilmiş taşların ışıltısını artırmak için kullanılırdı.⁴
• Alafranga Mıhlama: Taşların, altı açık yuvalara takıldığı ve ışığın taştan serbestçe geçmesine olanak tanıyan modern mıhlama tekniklerinin genel adıdır. Tırnaklı ve kanallı mıhlama bu kategoriye girer.⁴

Bölüm 4: Kapsamlı Kuyumculuk ve Sarrafiye Terimleri Sözlüğü (A’dan Z’ye)

Bu bölüm, kuyumculuk, sarrafiye ve mücevherat alanlarında kullanılan temel terimleri alfabetik sırayla sunmaktadır.

A

• Ağartma: Altın ve gümüş eşyaların, yüzeylerindeki oksit ve kir tabakasından arındırılması için seyreltilmiş sülfürik asit (Zaç Yağı) içinde temizlenmesi işlemi.⁴
• Ajur: Metal bir levha üzerine kıl testere ile desenler oyularak kafes benzeri boşluklar oluşturma tekniği.⁴
• Alafranga: Mıhlama sanatında, taşların altı açık yuvalara yerleştirildiği modern tekniklerin genel adı.⁴
• Alaşım: Bir metalin özelliklerini (sertlik, renk vb.) iyileştirmek amacıyla en az bir başka metal ile karıştırılmasıyla elde edilen homojen metalik malzeme.²⁶
• Alaturka: Mıhlama sanatında, taşın altı kapalı ve içi foyalı bir yuvaya (Kabara) sıvama tekniğiyle yerleştirildiği geleneksel yöntem.⁴
• Astar: Külçe halindeki metalin, hadde (silindir) yardımıyla inceltilerek işlenmeye hazır levha haline getirilmiş formu.⁴
• Ayar: Bir altın veya gümüş alaşımının içindeki saf değerli metal oranını belirten ölçü.⁴

B

• Baget: Değerli taşların, uzun dikdörtgen prizma şeklinde kesilmiş hali.⁴
• Bezel: Pırlanta kesiminde, tablanın etrafındaki en büyük sekiz fasetin (yüzeyin) adı.⁴ Ayrıca sıvama mıhlamada taşı çevreleyen metal çerçeveye de bu ad verilir.
• Boraks: Kaynak işlemi sırasında metal yüzeyini temizlemek, oksitlenmeyi önlemek ve kaynağın akıcılığını artırmak için kullanılan kimyasal bir madde (sodyum tetraborat).¹⁸
• Broş: Genellikle iğneli, giysiye takılan süs eşyası.¹²

C-Ç

• Cüruf: Metaller eritildiğinde yüzeyde biriken ve metal olmayan atıklar, posa.¹⁸
• Çapak: Döküm işlemi sırasında kalıbın birleşim yerlerinden taşan ve sonradan temizlenmesi gereken metal fazlalıkları.⁴
• Çift: Kuyumcuların küçük parçaları tutmak için kullandığı, maşaya benzer el aleti.⁴

D

• Damga: Bir mücevherin ayarını, saflığını (milyem) ve üreticisini belirten, metal üzerine vurulmuş işaret.¹¹
• Darphane: Madeni para ve Cumhuriyet altını gibi resmi devlet sikkelerini basan kurum.¹⁸

E-F

• Faset: Pırlanta gibi değerli taşların yüzeyine ışığı yansıtması ve kırması için açılan geometrik yüzeylerin her biri.⁴
• Fire: Üretim sürecinde (eğeleme, cilalama vb.) ortaya çıkan ve geri kazanılamayan küçük metal kayıpları.⁴
• Foya: Alaturka mıhlamada, taşın altına yerleştirilen ve taşın parlaklığını artırmaya yarayan ince, parlak metal yaprak.³⁷

G

• Gemoloji: Değerli taşları inceleyen bilim dalı.⁴
• Gısbit: Mıhlama işlemi sırasında metalin oyulmasıyla ortaya çıkan ince metal talaşı.⁴
• Güverse: Çok küçük altın veya gümüş küreciklerin bir yüzeye kaynaklanmasıyla yapılan süsleme tekniği (Granülasyon).¹⁷

H

• Hadde: Metal telleri inceltmek veya belirli bir profile sokmak için kullanılan, üzerinde farklı boyutlarda delikler bulunan çelik alet.¹⁶
• Halhal: Ayak bileğine takılan, genellikle gümüşten yapılan bilezik.¹⁶
• Hamlaç (Şaloma): Kaynak ve tavlama gibi ısı gerektiren işlemlerde, yanıcı gaz ve havayı (veya oksijeni) karıştırarak alev üreten alet.¹²
• Has: Kuyumcu dilinde, 24 ayar saf altın veya 1000 ayar saf gümüş için kullanılan argo terim.¹⁶
• Heştek: Metal levhalara yarım küre veya kubbe şekli vermek için kullanılan, üzerinde çeşitli boyutlarda yarım küre şeklinde oyuklar bulunan çelik blok.⁴
• Hurda: Kullanım değerini yitirmiş, eski veya üretim artığı olup yeniden eritilmek üzere ayrılan değerli metal parçaları.¹⁶

İ-K

• İfraz: Düşük ayarlı veya kirli metal alaşımlarını kimyasal yöntemlerle saflaştırma, arıtma işlemi.⁴
• Kabara: Alaturka mıhlamada kullanılan, altı kapalı, yarım küre şeklinde, içi foyalı taş yuvası.¹⁷
• Kabaşon: Alt yüzeyi düz, üst yüzeyi ise fasetasız, pürüzsüz ve kubbeli (bombeli) şekilde kesilmiş değerli taş.¹⁷
• Kakma: Bir yüzeyde açılan oyuklara, farklı bir malzeme (genellikle metal) yerleştirerek yapılan süsleme tekniği.¹⁶
• Kal: Atölye atıklarının (Ramat) veya metal külçelerinin, toprak ve kilden yapılmış özel bir ocakta kömür ateşiyle eritilerek içindeki değerli metalin geri kazanılması işlemi.¹⁷
• Kalemkâr: Metal yüzeylere çelik kalemlerle desen işleyen zanaatkâr.¹²
• Klips: Kolye, bilezik gibi takıların iki ucunu birbirine bağlamaya yarayan kilit mekanizması.¹⁷
• Külçe: Genellikle 24 ayar saf altının, standart ağırlıklarda dökülmüş, işlenmemiş blok hali.¹⁷

L-M

• Lup (Pertavsız): Kuyumcuların ve gemologların küçük detayları (damga, taş özellikleri vb.) incelemek için kullandığı küçük, katlanabilir büyüteç.¹²
• Malafa: Yüzük ve bileziklerin yapımında veya ölçülendirilmesinde kullanılan, genellikle metalden yapılmış, konik veya silindirik çubuk.¹⁷
• Markiz: İki ucu sivri, mekik şeklinde kesilmiş değerli taş.¹⁷
• Mihenk Taşı: Altının ayarını tespit etmek için kullanılan, sert, siyah renkli özel bir taş (genellikle Kalsedon). Altın bu taşa sürtülür ve bıraktığı izin rengi, özel ayar asitlerine verdiği tepkiyle analiz edilir.¹⁷
• Mine: Renkli cam tozlarının metal üzerine fırınlanmasıyla yapılan camsı süsleme.¹⁷
• Montür: Değerli taşların üzerine mıhlandığı, mücevherin metal iskeleti veya üst kısmı.¹⁷

O-P

• Ons: Uluslararası piyasalarda değerli metallerin (altın, gümüş, platin) ağırlığını ölçmek için kullanılan, 31.1035 grama eşit standart birim.¹⁴
• Pandantif: Genellikle bir zincire asılarak kullanılan kolye ucu.¹⁸
• Perdah: Metal yüzeyindeki pürüzleri ve eğe izlerini gidermek için yapılan düzeltme ve parlatma işlemi.¹⁷
• Pırlanta: Elmas madeninin, ışığı en iyi şekilde yansıtması için özel olarak 57 veya 58 fasetle traşlanmış hali.¹⁷
• Pota: Metallerin yüksek sıcaklıkta eritildiği, genellikle grafitten yapılmış özel kap.¹⁷

R-S

• Ramat: Kuyumcu atölyelerinin zemininden, tezgahlardan ve atıklardan toplanan, içinde değerli metal parçacıkları barındıran toz ve artıklar.¹⁸
• Rodaj: Beyaz altın veya gümüş takıların kararmasını önlemek ve parlaklığını artırmak için üzerlerinin rodyum metali ile kaplanması işlemi.¹²
• Savat: Gümüş üzerine siyah renkli bir alaşım ile desen işleme sanatı; “kara nakış”.¹⁸
• Sıvama: Mıhlama tekniğinde, taşın etrafının metal bir çerçeve ile tamamen kapatılması.⁴

T

• Takoz: Kuyumcu tezgahında, testere ile kesim ve eğeleme gibi işlemlerin yapıldığı, genellikle ahşaptan yapılmış çıkıntı.¹²
• Tav: İşlem sırasında sertleşen metalin, ısıtılarak yeniden işlenebilir yumuşaklığa getirilmesi hali.¹²
• Telkâri: İnce gümüş veya altın tellerin bükülüp kaynaklanmasıyla yapılan dantel benzeri işleme sanatı.¹⁸
• Tombak: Bakır veya pirinç gibi adi metallerin, cıva yardımıyla altınla kaplanmasıyla yapılan geleneksel bir kaplama tekniği.¹²

Y-Z

• Yaldız: Bir metal yüzeyinin, elektroliz yöntemiyle ince bir tabaka halinde değerli bir metalle (genellikle altın) kaplanması işlemi.¹²
• Zaç Yağı: Sülfürik asit. Metalleri temizlemek ve ağartmak için kullanılır.¹²
• Zerger: Farsça kökenli, “kuyumcu” anlamına gelen eski bir terim.¹²
• Zift: Kuyumcuların, üzerine metal levhaları yapıştırarak çekiçleme ve kalemkârlık gibi işlemleri yapmalarını sağlayan, reçine ve diğer maddelerden oluşan siyah, yapışkan bir karışım.¹⁷
• Ziynet: Altın, gümüş ve değerli taşlarla yapılmış süs eşyalarının genel adı.¹⁷

Bölüm 5: Altın Piyasası ve Finansal Terminoloji

Altın, günümüzde sadece bir süs eşyası veya zanaat malzemesi değil, aynı zamanda küresel finans piyasalarında işlem gören önemli bir yatırım aracıdır (emtia). Bu bölümde, altının modern finansal dünyasındaki yerini ve ilgili terminolojiyi ele alacağız.

5.1. Fiyatlandırma Mekanizmaları

Altının değeri, küresel arz ve talep dinamiklerine göre anlık olarak değişir. Bu değeri ifade etmek için kullanılan temel kavramlar şunlardır:

• Spot Fiyat: Herhangi bir finansal varlığın (altın, döviz, hisse senedi vb.) o anki, anlık piyasa fiyatıdır. Bu fiyat, işlemlerin “hemen” (genellikle iki iş günü içinde) teslimat koşuluyla yapıldığı “spot piyasa”da belirlenir.⁴⁰ Televizyonlarda veya finansal platformlarda gördüğünüz “anlık altın fiyatı” genellikle spot fiyattır.
• Ons Fiyatı (): Küresel altın piyasasının temel göstergesidir. 1 Ons (31.1035 gram) saf altının Amerikan Doları cinsinden değerini ifade eder.¹⁵ Türkiye’deki gram altın fiyatı da doğrudan bu uluslararası fiyata bağlıdır. Gram altın fiyatı, genellikle Ons fiyatının Dolar/TL kuru ile çarpılıp 31.1035’e bölünmesiyle hesaplanır.⁴⁰ Bu nedenle, hem ons altının uluslararası değeri hem de yerel döviz kuru, gram altının TL fiyatını doğrudan etkiler.

5.2. Alım-Satım Dinamikleri

• Makas Aralığı (Spread): Bir finansal varlığın “alış” fiyatı ile “satış” fiyatı arasındaki farka verilen isimdir.⁴⁴ Örneğin, bir kuyumcunun veya bankanın gram altını 2400 TL’den alıp 2410 TL’den satması durumunda, aradaki 10 TL’lik fark makas aralığıdır. Bu aralık, aracı kurumun kâr marjını ve işlem maliyetlerini yansıtır. Makas aralığının genişliği sabit değildir ve şu faktörlere bağlı olarak değişebilir:

• Piyasa Oynaklığı (Volatilite): Ekonomik belirsizlik dönemlerinde veya ani fiyat hareketlerinde risk arttığı için makas aralığı genişler.⁴⁷
• Likidite: Piyasada çok sayıda alıcı ve satıcı olduğunda (yüksek likidite), rekabet artar ve makas aralığı daralır. Piyasaların kapalı olduğu saatlerde veya işlem hacminin düştüğü zamanlarda ise makas genişleyebilir.⁴⁷
• Aracı Kurum: Bankalar, döviz büroları ve fiziki kuyumcular, kendi risk ve maliyet yapılarına göre farklı makas aralıkları uygulayabilirler.⁴⁶

Ekranda görülen “spot fiyat” ile bir kuyumcudan fiziki altın alırken karşılaşılan fiyat arasındaki fark, altının iki farklı kimliğini ortaya koyar. Spot fiyat, altının borsalarda işlem gören soyut, ham madde değeridir. Kuyumcu fiyatı ise bu ham madde maliyetinin üzerine işçilik, fire, kira, personel giderleri gibi reel işletme maliyetleri ve kâr marjının eklenmesiyle oluşan somut “ürün” fiyatıdır. Bu ayrım, yatırımcıların neden bir gram bileziğin fiyatının, ekrandaki bir gram altın fiyatından her zaman daha yüksek olduğunu anlamalarını sağlar.

Bölüm 6: Kalite, Ayar Kontrolü ve Damgalama

Altın gibi değerli bir metali alıp satarken, ürünün gerçekliğini ve saflığını teyit etmek en önemli adımdır. Bu bölüm, tüketicilerin ve profesyonellerin kalite kontrolü için kullandığı yöntemleri ve standartları açıklamaktadır.

6.1. Damgalar: Altının Kimlik Kartı

Türkiye’de ve dünyada üretilen altın takıların üzerinde, ürünün özelliklerini belirten ve yasal bir zorunluluk olan damgalar bulunur. Bu damgalar, altının adeta kimlik kartı işlevi görür.

• Ayar ve Milyem Damgaları: Ürünün içindeki saf altın oranını belirtir. Bu damgalar genellikle “ayar” (örn: 14K, 18K, 22K) veya “milyem” (örn: 585, 750, 916) cinsinden vurulur. Bir ürünün üzerinde bu damgalardan birinin bulunması, saflığı konusunda bir taahhüt niteliğindedir.¹¹
• Üretici (Firma) Damgaları: Ürünü üreten atölyenin veya şirketin logosunu, ismini veya tescilli bir kodunu içerir. Bu damga, ürünün kaynağını belirterek, herhangi bir sorun durumunda sorumlu olan kurumu işaret eder.¹¹

Örneğin, bir bileziğin üzerinde “916 ONUR 22” şeklinde bir damga dizisi görülebilir. Bu damga şu şekilde okunur: “916” ürünün 916 milyem (yani 22 ayar) olduğunu, “ONUR” üretici firmanın adını, “22” ise ayarını teyit eder.¹¹ Bu damgalama sistemi, sektör içinde bir güven ve sorumluluk zinciri oluşturur. Ayar damgası bir kalite taahhüdü iken, üretici damgası bu taahhüdü kimin verdiğini belgeler. Bu, tüketicinin elindeki ürünün arkasında duran bir kurum veya usta olduğunu bilmesini sağlayarak, altının yüksek değerine olan güveni sürdüren kritik bir mekanizmadır.

6.2. Ayar Tespiti ve Sahtecilik Kontrol Yöntemleri

Damgalara ek olarak, altının gerçekliğini ve ayarını doğrulamak için çeşitli yöntemler mevcuttur:

• Mihenk Taşı ve Ayar Suyu (Asit Testi): En eski ve en yaygın kuyumcu yöntemidir. Altın ürün, Mihenk Taşı adı verilen özel siyah bir taşa sürtülerek bir iz bırakılır. Daha sonra, farklı ayarlar için hazırlanmış özel asit karışımları (Ayar Suyu) bu izin üzerine damlatılır. Asidin izi silip silmemesine veya rengini değiştirip değiştirmemesine bakılarak altının ayarı büyük bir hassasiyetle tespit edilir.¹⁷
• Görsel ve Fiziksel Kontroller: Gerçek altının kendine has, homojen bir rengi ve parlaklığı vardır. Kaplama ürünlerde ise zamanla aşınan yerlerde, kenarlarda veya ek yerlerinde alttaki farklı renkte metal görülebilir. Ayrıca, altının özgül ağırlığı yüksek olduğu için, sahte ürünlere göre boyutuna kıyasla daha ağırdır.²
• Mıknatıs Testi: Altın, manyetik bir metal değildir. Dolayısıyla, gerçek bir altın ürün mıknatıs tarafından çekilmez. Eğer bir ürün mıknatısa yapışıyorsa, ya sahtedir ya da içinde yüksek oranda demir gibi manyetik bir metal barındıran çok düşük ayarlı bir alaşımdır.²
• Modern Yöntemler: Teknolojinin gelişmesiyle birlikte, X-ışını floresans (XRF) spektrometreleri gibi cihazlar, altına hiçbir zarar vermeden saniyeler içinde içindeki tüm metallerin oranını hassas bir şekilde ölçebilmektedir. En kesin sonuçlar ise Ayar Evleri adı verilen özel laboratuvarlarda, “ateş testi” (kupelasyon) gibi yöntemlerle elde edilir.³⁹
• Sertifika ve Fatura: Özellikle değerli taşlı mücevherler ve markalı ürünler için sertifika, ürünün tüm özelliklerini (ayar, gram, taş kalitesi vb.) belgeleyen önemli bir güvencedir. Her altın alışverişinde fatura alınması ise, tüketicinin yasal haklarını koruması ve ürünün kaynağını belgelemesi açısından kritik öneme sahiptir.⁴⁹ Bilinçli bir tüketici, bu kontrol yöntemlerini ve belgelerin önemini bilerek güvenli bir yatırım yapabilir.

Alıntılanan çalışmalar

1. Altın – Vikipedi, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://tr.wikipedia.org/wiki/Alt%C4%B1n
2. Sıkça Sorulan Sorular – HMT Gold Kuyumculuk | Altın Fiyatları, Güncel Kurlar, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.hmtgold.com/sikca-sorulan-sorular.html
3. Sıkça Sorulan Sorular – Harem Altın, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.haremaltin.com/sikca-sorulan-sorular
4. Takı Sözlüğü | Mortaki.com, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.mortaki.com/taki-dunyasi/taki-sozlugu
5. Karat (ağırlık birimi) – Vikipedi, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://tr.wikipedia.org/wiki/Karat_(a%C4%9F%C4%B1rl%C4%B1k_birimi)
6. Küçük Sözlük – T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.darphane.gov.tr/kucuk-sozluk
7. Milyem nedir? Milyem hesabı nasıl yapılır? – Zerince Kuyumculuk, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://zerince.com/pages/milyem-nedir-milyem-hesabi-nasil-yapilir
8. Altın Renkleri Neden Farklı? – Piano Jewellery, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.pianojewellery.com/blogs/piano-very-jewellery-blog/altin-renkleri-neden-farklidir
9. 750, 585 & 333: En yaygın altın alaşımlarına genel bakış | Gold&Co. – Gold & Co, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.goldundco.at/tr/lexikon/goldlegierungen/
10. Altının Renkleri Nelerdir? – Sercan Rona, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://sercanrona.com/altinin-renkleri-nelerdir/
11. Altında Ayarın Anlamı, Ayar Kodları Ve Kaç Ayar Olduğunu Anlama? – Altınkenti Ailesi, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.altinkenti.com/blog/altinda-ayar-ne-anlama-gelir/
12. Teknik Terimler Sözlüğü – Ahumay | Sanat Evi, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.ahumay.com/index.php/teknik-terimler-sozlugu
13. Kuyumculukta Sertlik – Altın Sepeti, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.altinsepeti.com/altin-bilgiler/kuyumculukta-sertlik
14. Altın Nedir? Altın Hakkında Bilinmesi Gerekenler – Türkiye Finans, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.turkiyefinans.com.tr/tr-tr/blog/sayfalar/altin-nedir.aspx
15. Canlı Altın Fiyatı (Canlı Ons) – Grafik, Yorum & XAUUSD Analiz | GCM Yatırım, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.gcmyatirim.com.tr/forex/yatirim-araclari/emtialar/altin
16. Altın Terminolojisi – HMT Gold Kuyumculuk, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.hmtgold.com/altin-terminolojisi.html
17. KUYUMCU SÖZLÜĞÜ – İstanbul Kuyumcular Odası, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.iko.org.tr/sektor/kuyumcu-sozlugu
18. Teknik Terimler Sözlüğü – Ahumay | Sanat Evi, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://ahumay.com/index.php/faydali-bilgiler/teknik-terimler-sozlugu
19. Yatırımlık külçe altın ile 22 ayar gram altın arasındaki farklar – Ceyrekci.com, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.ceyrekci.com/gram-altin-ile-kulce-altin-aynimidir
20. Granül ve külçe altın arasındaki fark nedir? – Aradığınız cevap YaCevap’ta – Yandex, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://yandex.com.tr/yacevap/c/ekonomi-ve-finans/q/granul-ve-kulce-altin-arasindaki-fark-nedir-2691853329
21. 24 Ayar Gr Altın Fiyatı & Külçe Altın Satın Al – AgaKulche, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.agakulche.com/gram-kulce-altin
22. Külçe Altın ve Gram Altın Arasındaki Farklar – BigBen Gold, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://bigbengold.com/kulce-altin-ve-gram-altin-arasindaki-farklar/
23. Ziynet Altın Nedir, Ne Demek? Ziynet Altın Çeşitleri – Aydoğan …, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.aydogankuyumcu.com/blog/icerik/ziynet-altin-nedir
24. Altın Çeşitleri Nelerdir? – Fibabanka, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.fibabanka.com.tr/bilgi-bankasi/mevduat/altin-cesitleri-nelerdir-nasil-yatirim-yapilir
25. Altın Çeşitleri Nelerdir? – Hangikredi.com, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.hangikredi.com/bilgi-merkezi/altin-cesitleri-nelerdir/
26. Kuyumculuk Sözlüğü | PDF – Scribd, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.scribd.com/document/551923483/Kuyumculuk-Sozlu%C4%9Fu
27. Ziynet Altın Fiyat ve Çeşitleri Cumhuriyet, Çeyrek, Yarım | AgaKulche, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.agakulche.com/ziynet-altin
28. Altın Rehberi – HMT Gold Kuyumculuk | Altın Fiyatları, Güncel Kurlar, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.hmtgold.com/altin-rehberi.html
29. Cumhuriyet Altın ve Reşat Altın Arasındaki Farklar Nelerdir …, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://ankaraaltinborsasi.com/blog/cumhuriyet-alt%C4%B1n-ve-re%C5%9Fat-alt%C4%B1n-aras%C4%B1ndaki-farklar-nelerdir
30. 11 Kuyumculukta Kullanılan Teknikler11 Kuyumculukta Kullanılan TekniklerKuyumculukta Kullanılan Teknikler11 Kuyumculukta Kullanılan Teknikler, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.azza13.com/11-kuyumculukta-kullanilan-teknikler
31. Telkari Vav İşi Çift İşi, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.sumertelkari.com/sayfa/telkari-vav-isi-cift-isi
32. Telkârî – Vikipedi, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://tr.wikipedia.org/wiki/Telk%C3%A2r%C3%AE
33. Gümüş Telkari Takılar – Nalia TAKI, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.naliataki.com/blog/icerik/telkari
34. Gümüş İşleme Sanatı: Telkari | Kuveyt Türk Katılım Bankası, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.kuveytturk.com.tr/blog/kultur-sanat/gumus-isleme-sanati-telkari
35. Jewelry Glossary A to Z – Beladora, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.beladora.com/pages/glossary
36. Mıhlama.pdf – || MEGEP ||, erişim tarihi Ekim 12, 2025, http://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/M%C4%B1hlama.pdf
37. Mücevher Mıhlama Teknikleri ve Çeşitleri – Alyans Atölyem, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.alyansatolyem.com/blog/mucevher-mihlama-teknikleri-ve-cesitleri
38. MÜCEVHER VE TAKIDA MIHLAMA EĞİTİMİ – Mahrec Sanat Evi, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.mahrecsanatevi.com/egitim/mucevher-ve-takida-mihlama-egitimi-3/
39. Altın Ayarı Nasıl Anlaşılır? | Damga, Mihenk Taşı ve Cihazlı Testler – Hakan Altın, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.hakanaltin.com/blog/altin-ayari-nasil-anlasilir
40. Canlı Altın Fiyatları ve Altın Piyasası – Altın Grafiği – Hangikredi.com, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.hangikredi.com/yatirim-araclari/altin-fiyatlari
41. Canlı Anlık Spot Gram Altın Fiyatları – Hangikredi.com, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.hangikredi.com/yatirim-araclari/altin-fiyatlari/spot-gram-altin
42. Canlı Altın Fiyatları, Gram Altın Anlık, ONS Altın Grafik ve Yorumları – dovizborsa.com, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://m.dovizborsa.com/altin/
43. Ons Altın Fiyatı (Canlı XAU USD) | Altın Dolar Ne Kadar? – Investing.com TR, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://tr.investing.com/currencies/xau-usd
44. www.papara.com, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.papara.com/faq/kiymetli-madenler/kiymetli-madenlerde-alis-ve-satis-fiyatlari-arasinda-neden-fark-var#:~:text=Al%C4%B1%C5%9F%20ve%20sat%C4%B1%C5%9F%20fiyatlar%C4%B1%20aras%C4%B1ndaki,piyasalarda%20%22makas%22%20olarak%20adland%C4%B1r%C4%B1l%C4%B1r.
45. Kıymetli madenler’de alış ve satış fiyatları arasında neden fark var? – Papara, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.papara.com/faq/kiymetli-madenler/kiymetli-madenlerde-alis-ve-satis-fiyatlari-arasinda-neden-fark-var
46. Altın Ve Döviz Makas Aralığı Hesaplama Yöntemleri, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://goldtagdoviz.com/blog-yazilari/altin-ve-doviz-makas-araligi-nasil-hesaplanir/
47. Borsada Alım Satım Makası Nedir? | ÜNLÜ Menkul, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.unlumenkul.com/blog/alim-satim-makasi-nedir/
48. Bankalarda altın alım satım da neden makas bu kadar fazla şuan mesela iş bankasında gram altın alış 1307 lira satış 1230 lira kuyumcular bile al sat da 20 lira komisyon keserken bankalarda neden böyle bilgisi olan varmı : r/Turkey – Reddit, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.reddit.com/r/Turkey/comments/12kw2xk/bankalarda_alt%C4%B1n_al%C4%B1m_sat%C4%B1m_da_neden_makas_bu/
49. Gerçek Altın Nasıl Anlaşılır? | Kuyumcudan Altın Alırken Nelere Dikkat Edilmelidir?, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.eliskuyumculuk.com/blog/icerik/gercek-altin-nasil-anlasilir-kuyumcudan-altin-alirken-nelere-dikkat-edilmelidir
50. Gerçek Altın Nasıl Anlaşılır? (Kesin Yöntemler) – Moda Kuyumcu Blog, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://blog.modakuyumcu.com.tr/gercek-altin-nasil-anlasilir/
51. Gerçek Altın Nasıl Anlaşılır? – JUJU Mood, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://jujumood.com/blogs/news/altin-nasil-anlasilir
52. Altına Ayar Damgası Basmak Ne Demektir? Tanımı, Faydaları ve Metotları – Mettler Toledo, erişim tarihi Ekim 12, 2025, https://www.mt.com/tr/tr/home/library/applications/laboratory-weighing/gold-hallmarking.html